เงินได้มาตรา 40 ทั้ง 8 ประเภท เช็กก่อนว่าคุณอยู่ตรงไหน

ก่อนคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ต้องรู้ก่อนว่ารายได้แต่ละก้อนของคุณ "เข้าประเภทไหน" เพราะกฎหมายไทยแบ่งเงินได้พึงประเมินไว้ 8 ประเภทตามมาตรา 40 แห่งประมวลรัษฎากร แต่ละประเภทมีกฎการหักค่าใช้จ่าย แบบยื่นภาษี และการหักภาษี ณ ที่จ่ายต่างกัน บทความนี้ไล่ทีละประเภทพร้อมตัวอย่างที่พบบ่อยจริง

ตารางสรุปทั้ง 8 ประเภท

ประเภท	ชื่อเรียก	ตัวอย่าง
40(1)	เงินเดือน/ค่าจ้าง	เงินเดือนประจำ โบนัส ค่าล่วงเวลา
40(2)	ค่านายหน้า/ค่าธรรมเนียม	ค่านายหน้าขายประกัน ค่าบรรยาย
40(3)	ค่าลิขสิทธิ์/ทรัพย์สินทางปัญญา	ค่าลิขสิทธิ์หนังสือ เพลง กู๊ดวิลล์
40(4)	ดอกเบี้ย/เงินปันผล	ดอกเบี้ยเงินฝาก เงินปันผลหุ้น
40(5)	ค่าเช่าทรัพย์สิน	ค่าเช่าบ้าน ที่ดิน คอนโด รถยนต์
40(6)	วิชาชีพอิสระตามกฎหมาย	แพทย์ ทนายความ วิศวกร สถาปนิก นักบัญชี
40(7)	รับเหมาก่อสร้าง	ผู้รับเหมาที่จัดหาวัสดุเอง
40(8)	เงินได้อื่นๆ ทั้งหมด	ธุรกิจ ขายของออนไลน์ ฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่

รายละเอียดที่คนสับสนบ่อยที่สุด: 40(2) กับ 40(8)

งานฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่ เช่น กราฟิกดีไซน์ เขียนโปรแกรม และขายของออนไลน์ จัดเป็น40(8) แต่หากเป็นค่าตอบแทนแบบครั้งคราวจากการให้บริการแก่ผู้อื่นคล้ายค่านายหน้าหรือค่าบรรยายพิเศษ อาจเข้าข่าย40(2) แทน ลักษณะงานจริงเป็นตัวกำหนด ไม่ใช่ชื่ออาชีพ

40(1): หักมาตรฐาน 50% สูงสุด 100,000 บาทอัตโนมัติ

เงินได้จากความสัมพันธ์นายจ้าง-ลูกจ้าง มีเพียงประเภทนี้อย่างเดียว ยื่นแบบ ภ.ง.ด. 91

40(6): จำกัดเฉพาะ 6 วิชาชีพ

กฎหมายจำกัดไว้เฉพาะการประกอบโรคศิลปะ กฎหมาย วิศวกรรม สถาปัตยกรรม การบัญชี และประณีตศิลป์ ผู้ประกอบอาชีพอิสระอื่น เช่น ที่ปรึกษาทั่วไปหรือกราฟิกดีไซเนอร์ มักจัดอยู่ใน 40(8) แทน

ทำไมต้องรู้ประเภทให้ถูก

• กฎการหักค่าใช้จ่ายต่างกัน — 40(1) หักมาตรฐาน 50% สูงสุด 100,000 บาท ส่วน 40(8) บางประเภทมีอัตราเหมาเฉพาะอาชีพ (ประมาณ 40%-60% แล้วแต่ประเภท) หรือหักตามจริง
• แบบยื่นภาษีต่างกัน — เฉพาะ 40(1) ยื่น ภ.ง.ด. 91 ส่วนที่มีเงินได้อื่นร่วมด้วยยื่น ภ.ง.ด. 90 และหากมี 40(5)-40(8) ต้องยื่น ภ.ง.ด. 94 เพิ่ม อ่านรายละเอียดที่ ฟรีแลนซ์ต้องยื่นภาษีกี่ครั้ง
• อัตราหักภาษี ณ ที่จ่ายต่างกัน — มีผลต่อยอดคืนภาษีหรือภาษีที่ต้องจ่ายเพิ่มตอนยื่นแบบ

ตัวอย่างเงินได้แบบผสม

พนักงานที่มีเงินเดือนประจำ (40(1)) และรับงานฟรีแลนซ์เสริม (40(8)) ต้องนำเงินได้ทั้งสองประเภทมารวมยื่นในแบบ ภ.ง.ด. 90 โดยแต่ละประเภทมีวิธีหักค่าใช้จ่ายของตัวเอง

อ้างอิง

• ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา — กรมสรรพากร (rd.go.th)